Text Size

China: verdachte dood van oppositieactivist Li Wangyang

Li Wangyang overleed vorige week op 62-jarige leeftijd. Li was een pionier van onafhankelijke vakbonden in China. Hij overleed in het ziekenhuis in hoogst verdachte omstandigheden. De dood van Li was een schok voor democratie-activisten in China en de rest van de wereld. Als fabrieksarbeider uit Shaoyang in de provincie Hunang was Li een stichtend lid van de verboden Autonome Arbeidersfederatie in de stad.

Vincent Kolo, Chinaworker.info

Li werd enkele dagen na het bloedig neerslaan van de studentenbeweging in 1989 opgepakt. Bij het optreden tegen de studenten en arbeiders op het Tienanmenplein op 4 juni 1989 vielen honderden doden. Li werd als “contrarevolutionair” tot een celstraf van 13 jaar veroordeeld en moest dwangarbeid verrichten. Het grootste deel van zijn gevangenisstraf bracht hij in afzondering door. De mishandelingen in de gevangenis zorgden ervoor dat hij deels blind en doof werd. Hij voerde strijd voor compensaties hiervoor, wat hem een nieuwe bijkomende gevangenisstraf van 10 jaar opleverde wegens “aanzetten tot het ondermijnen van de staatsmacht”.

De dood van Li zorgt nu voor heel wat vragen. Er waren ook betogingen en een wake in Hong Kong. De politie beweert dat Li zelfmoord pleegde, maar zijn familie heeft dat in vraag getrokken. De politie nam het lichaam van Li weg zodat een onafhankelijke autopsie niet mogelijk is. Dat zorgt natuurlijk voor bijkomende vragen over wat er is gebeurd.

Zhao Baozhu, de schoonbroer van Li, verklaarde aan persbureau AFP dat hij in het Daxianh-ziekenhuis in de stad Shaoyang kwam en daar Li in zijn ziekenhuisbed aantrof met een koord rond zijn nek die ook aan een staaf boven het venster was bevestigd. Li was in het ziekenhuis voor hartklachten en diabetes.

Vrienden van Li stellen dat de verklaring dat hij zelfmoord pleegde belachelijk en beledigend is. Zhao verklaarde: “Gisteravond waren we nog samen en Li Wangyang vertoonde geen tekenen van zelfmoord.” Een vriend, Zhou Zhirong, stelde aan CNN: “Het is ongeloofwaardig dat hij zichzelf kon ophangen. Hij was zo zwak, hij kon niet meer alleen een trap op en af.” Een andere vriend, Huang Lihong, vertelde: “Li Wangyang zei telkens opnieuw aan mij en anderen dat hij tot op het einde zou blijven vechten. Hij gaf nooit op. Het is belachelijk dat hij zelfmoord zou gepleegd hebben. Niemand van zijn vrienden of familie gelooft wat de politie zegt. Hij is ongetwijfeld door anderen omgebracht.”

Een jaar geleden werd Li uit de gevangenis vrijgelaten, maar hij stond nog steeds onder politietoezicht. Hij bleef voor zijn standpunten opkomen. Enkele maanden voor de 23ste herdenking van het bloedbad van 4 juni 1989 kwam hij met andere activisten samen om een actie te organiseren.

Beelden van de beweerde zelfmoord waarbij de voeten van Li de grond nog raken…

“We kunnen niet uitsluiten dat zijn bewakers hem tot de dood martelden en vervolgens een zelfmoord ensceneren,” verklaarde het Centrum Voor Mensenrechten en Democratie in China, een informatiecentrum uit Hong kong.

Een activist verklaarde: “Hij pleegde geen zelfmoord gedurende 22 jaar van bijzonder harde aanpak in de gevangenis, waarom zou het dan doen nadat hij terug was vrijgelaten?”

De zaak van Li wijst op de vaak vergeten centrale rol van de arbeidersklasse in de massabeweging van 1989. Het waren studenten en intellectuelen die de aanzet voor de acties gaven in april 1989. Maar de arbeidersklasse begon een steeds grotere rol te spelen, waardoor het protest zich vanuit Peking verspreidde naar meer dan 60 steden doorheen China.

Vanaf midden mei 1989 besloten vakbondspioniers als Li een vastberaden poging te doen om de door het regime gecontroleerde vakbonden te vervangen door echte onafhankelijke arbeidersorganisaties. Deze syndicalisten speelden een centrale rol in de strijd. Ze brachten het idee van een algemene staking naar voor om de eisen voor democratische rechten en tegen het eenpartijregime kracht bij te zetten. De studentenleiders in Peking hadden een grote autoriteit als initiatiefnemers. Jammer genoeg verzetten zij zich tegen het idee van een algemene staking omdat dit het regime volgens hen teveel zou ‘provoceren’ en tot repressie zou leiden.

Dat bleek een fatale fout te zijn. Tegen die tijd hadden Deng Xiaoping en het regime al beslist om het protest op bloedige wijze de kop in te drukken en zo een ‘voorbeeld’ te stellen voor alle protest en om de groeiende oppositie in de eigen partij te stoppen. Een krachtig initiatief in de vorm van een algemene staking waarbij legeroperaties en het functioneren van de regering zouden lam liggen, gecombineerd met solidariteitsoproepen aan de basis van het leger, zou het regime van Deng hebben kunnen isoleren en de bestaande tegenstellingen in het regime ten top drijven. Samen met de opbouw van arbeiderscomités in de steden gericht op het overnemen van het dagelijkse beheer van de samenleving en de verkiezing van een nieuwe regering die de onderdrukte massa’s van de steden en het platteland vertegenwoordigde, had dit in 1989 kunnen leiden tot het einde van de dictatuur.

De ‘communistische’ regering besefte het gevaar van een georganiseerde arbeidersbeweging als tegenstander. Dat was een kwalitatief andere tegenstander met een veel grotere economische en politieke macht in vergelijking met de studenten en de intellectuelen. In de repressie die op het bloedbad van 3 en 4 juni 1989 volgde, pakte het regime arbeiders zoals Li bijzonder hard aan. Er werden geen studenten geëxecuteerd wegens hun rol in het protest, er werden wel arbeiders omgebracht. De gevangenisstraffen van de organisatoren van de stakingsacties waren opmerkelijk langer dan die van de studenten. Veel studenten kwamen er via familiebanden relatief goed van af.

Er worden nu acties voorbereid om een onderzoek naar de dood van Li te eisen. Er was op zondag een betoging in Hong Kong en een aantal mensenrechtenorganisaties in Hong Kong houden een wake voor het kantoor van de centrale regering. Op het internet is er heel wat discussie. Er zijn tal van petities die oproepen tot een “onafhankelijk onderzoek” en het “aanduiden van de moordenaars.” Zo staat er onder meer: “Laat de wereld weten wie Li Wangyang heeft vervolgd en vermoord, laat hen terecht staan.”

Chinaworker.info brengt hulde aan Li Wangyang en zal verder strijden voor onafhankelijke vakbonden in China, dat is immers een fundamentele kwestie om tot echte democratische verandering te kunnen komen. We steunen de roep naar een onafhankelijk onderzoek. Om te vermijden dat zo’n onderzoek een doofpotoperatie wordt, moeten er vertegenwoordigers van echte vakbondsorganisaties (dus van buiten China) bij het onderzoek betrokken worden.