Text Size

Kazachstan. Groeiend verzet tegen dictatoriaal regime

Begin september trok Tanja Niemeier als parlementair medewerker van de Europese fractie GUE/NGL (Europees Verenigd Links) samen met de Ierse verkozene Joe Higgins naar Kazachstan. Dat land is momenteel voorzitter van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), maar het wordt zelf gekenmerkt door dictatoriale repressie en een plundering van de grondstoffen. We spraken met Tanja over de politieke situatie en het verzet in Kazachstan.

Interview uit de oktobereditie van ons Belgische blad De Linkse Socialist. Lees ook: Kazakhstan. Wave of terror against opposition activists

Kan je even kort de politieke en economische situatie in Kazachstan schetsen?

Tanja: “Kazachstan is een voormalige Sovjetrepubliek die bij de val van het stalinisme onafhankelijk werd. Het is potentieel een bijzonder rijk land met grote voorraden natuurlijke rijkdommen. Olie, gas en mineralen zijn goed voor meer dan de helft van de industriële output van het land. Het land beschikt over de 11e grootste reserve van olie en gas ter wereld. In 2009 werden zowat 1,5 miljoen vaten olie opgepompt.

“Deze enorme rijkdom komt echter niet ten goede van de bevolking. Een olie-arbeider verdient doorgaans minder dan 200 dollar per maand. De volledige industrie is uitverkocht aan grote multinationals die het land plunderen om er zelf rijk van te worden. De enigen die een graantje meepikken, zijn de oligarchen en bureaucraten die de industrie hebben uitverkocht.

“De corruptie bij de uitverkoop van de industrie aan bedrijven als Chevron en ExxonMobil was enorm groot, de familie van Nazarbajev verdiende miljoenen euro’s. Dit werd gebruikt om een familiedynastie te vestigen die een belangrijke economische en politieke rol speelt en er een decadente levensstijl op nahoudt. Zo besteedde Nazarbajev maar liefst 5 miljoen dollar aan een verjaardagsfeestje voor zijn dochter.

“President Nazarbajev komt uit de stalinistische bureaucratie en maakte onder Gorbatsjov promotie. Bij de val van de Sovjetunie werd hij president van de onafhankelijke staat Kazachstan in plaats van voorzitter van de Opperste Sovjet. In 1991 won hij de presidentsverkiezingen met 91,5% van de stemmen en zonder tegenkandidaat. Sindsdien 'won’ Nazarbajev iedere verkiezing waardoor hij intussen meer dan 20 jaar aan de macht is. In die periode waren er verschillende megalomane projecten om de persoon van Nazarbajev in het voetlicht te stellen, zo werd onder meer een volledig nieuwe hoofdstad gebouwd.

“De afgelopen jaren is er een groeiende invloed van buurland China en van Turkije, maar dit zorgt niet voor een betere levensstandaard voor de bevolking. Chinese bedrijven brengen steeds meer eigen arbeiders mee, wat de etnische spanningen in het land verder opdrijft. De officiële werkloosheid is nog relatief beperkt, zo’n 6%, maar de feitelijke werkloosheid en parttime banen neemt snel toe als gevolg van de wereldwijde economische crisis.”

Kazachstan moet als OVSE-voorzitter toezien op de naleving van de democratie in de rest van Europa. Maar het lijkt er op dat er toch wel wat dictatoriale kantjes zijn aan het Kazachse regime. Klopt dat?

Tanja: “Iedere vorm van oppositie wordt actief en repressief tegengewerkt. Tijdens ons bezoek werd onder meer overgegaan tot de arrestatie van een mensenrechtenactivist waarmee we hadden afgesproken. Het regime wou niet dat hij kwam getuigen over de inbreuken op de mensenrechten in de gevangenissen van Kazachstan.

“In de gevangenissen wordt iedereen onderworpen aan een brutaal regime van geweld en martelingen. Bovendien zijn de gevangenissen overbevolkt, wie een gsm steelt kan tot drie jaar gevangenisstraf krijgen. Een ex-gevangene vertelde ons dat hij werd geslagen toen hij weigerde om het speeksel van een bewaker van de vloer op te likken. In augustus was er protest in de gevangenissen in de regio Karaganda, een aantal gevangenen sneden hun polsen over of verwondden zich aan de buik.

“Officieel is Kazachstan een democratie. Maar de formele rechten worden niet in de praktijk toegekend. Officieel is er het recht om te protesteren, maar doorgaans wordt enkel toelating gegeven om tientallen kilometers verder op het platteland te protesteren. Officieel kan een oppositiepartij opkomen tegen de partij van de president, maar dan zijn wel 40.000 handtekeningen (met paspoortnummers) nodig en indien een oppositiepartij dat aantal dreigt te halen, wordt de procedure wel aangepast zodat deze alle stappen opnieuw moet ondernemen. Er is een kiesdrempel van 7% en de grootste oppositiepartijen behalen dat 'toevallig’ net niet waardoor de partij van de president de enige in het parlement vertegenwoordigde partij is.

“Het parlement heeft in juni voorgesteld om iedere vorm van kritiek op de president en zijn familie te verbieden. Dit geldt overigens levenslang en zelfs na het overlijden van Nazarbajev. De familie geniet bovendien ook een volledige immuniteit, vervolging is niet mogelijk.

“De reactie van het Westen kan worden samengevat als 'horen, zien en zwijgen’. Kazachstan werd voorzitter van de OVSE zonder enige kritiek van de 56 lidstaten. De toegang tot de olie- en gasvoorraden en de rol van het land als bevoorradingspost voor de troepen in Kazachstan zijn voor Europa en de VS het belangrijkste.”

Hoe reageert de arbeidersbeweging?

Tanja: “De erfenis van het stalinistische tijdperk heeft ervoor gezorgd dat er geen traditie is van onafhankelijke vakbonden. De officiële bonden worden door het regime gecontroleerd en er zijn ook veel bedrijfsvakbonden die vanuit het management werden opgezet. Waar er protest en onafhankelijke vakbonden ontstaan, botst dit meteen op repressie en komt er geen enkele steun vanuit de officiële vakbonden.

“Ondanks de repressie en het ontbreken van een traditie van onafhankelijke vakbonden is er een groeiend verzet. De afgelopen periode waren er een 20-tal grotere stakingsbewegingen. Bij een staking van olie-arbeiders in Zhanaozen begin dit jaar eisten de arbeiders de hernationalisatie van hun bedrijf onder arbeiderscontrole. Er is dus een radicalisering ondanks de repressie.

“Niet alleen op de werkvloer wordt tot actie overgegaan, ook in de wijken borrelt het verzet op. Dit gebeurt uit noodzaak. Veel gewone werkenden staan op de rand van het bankroet. Ze werden aangemoedigd om te lenen of hypotheken te nemen op hun woningen, maar nu kunnen ze dit niet terug betalen. Als de banken in de problemen komen, biedt de regering garanties. Maar als gewone mensen in de problemen komen, wordt de repressie tegen hun protest opgedreven.

“Uit het groeiende verzet ontstond de beweging Kazachstan 2012 waarin de leden van 'Socialistisch Verzet’, de Kazachse zusterorganisatie van Socialistisch Alternatief, een belangrijke rol spelen. Kazachstan 2012 probeert verschillende vormen van verzet te bundelen en het idee van onafhankelijke vakbonden te promoten. De linkse socialisten staan mee vooraan in het organiseren van arbeiders en armen tegen het neoliberale regime en in de strijd voor een socialistisch alternatief. Dit leidt tot geweld en repressie tegen onze kameraden. Als internationalisten nemen we de verdediging van deze kameraden mee op ons. Wie aan een van ons raakt, raakt ons allemaal. Internationale solidariteit zal een belangrijk onderdeel vormen in de strijd voor socialisme in Kazachstan.”