Voor de arbeidersbeweging in Nederland zijn het na de gemeenteraadsverkiezingen 2010 donkere dagen. De uitslagen van de Gemeenteraadsverkiezingen zijn een duidelijke afrekening geweest met het gevallen kabinet (het CDA en PvdA verloren zwaar) en een bevestiging van de verwarring en het wantrouwen die er door de crisis overal heerst. Daarom slaagt iemand als Wilders erin om met het populistisch zondebok-model en zijn aanvallen op de linkse kerk, terwijl rechts aan de macht was en is, de proteststemmen naar zich toe te trekken.

Pieter Brans

De afkeer dan wel wantrouwen van ‘de politiek’ kwam het best tot uiting in de lage opkomst; 54% van de stemgerechtigden. Het verlies van die stemmen mag de SP zich aantrekken. Het was al langer duidelijk dat de SP de steun van de proteststemmers aan het verliezen was (de laatste Europese verkiezingen bijv.), maar haar halfslachtig optreden tegenover rechts en sectarisme naar links, deed die steun nog sneller afbrokkelen.

Aan het vakbondsfront is er het probleem van de leiding van de FNV die ondanks duidelijke uitspraken van de ledenraden weigerde om het verzet tegen de verhoging van de AOW-leeftijd serieus te voeren. Een politicus die voortdurend oproept tot discriminatie, tot het schieten op demonstranten, tot een heilige oorlog tegen de islam, tot het deporteren van miljoenen mensen uit Europa zamelt massaal stemmen in. En: hoe kan het gebeuren dat de SP drie keer (referendum over de Europese Grondwet  2005, gemeenteraadsverkiezingen en de landelijke verkiezingen 2006) de kampioen is van het protest en het arbeidersgeluid maar die rol weer kwijtraakt. Na het uitbreken van de grootste crisis in het kapitalisme sinds de jaren dertig!

De verkiezingen van 9 juni a.s. zijn geen prettig vooruitzicht. De Nederlandse elite hoopt op een stabiele meerderheid die de in hun ogen ‘onvermijdelijke en noodzakelijke’ bezuinigingen door kan voeren. Maar elk kabinet zal niet alleen erg impopulair zijn, maar ook erg instabiel zijn, alleen al omdat er waarschijnlijk vier partijen nodig zijn om een meerderheid te vormen. De arbeidersbeweging (vakbonden en SP) zal de woede over de bezuinigingen om moeten zetten in massale protestacties. Wat voor regering er ook komt, en welke bezuinigingen deze ook door wil voeren, de arbeidersbeweging kan deze ook weer weg jagen, mits de kracht van de arbeidersbeweging ook daadwerkelijk gemobiliseerd wordt! Alle partijen behalve de SP bieden dezelfde neoliberale eenheidsworst. Zij vinden allemaal dat de 100 miljard Euro die het kabinet Balkenende IV naar de banken heeft gebracht bij ons moet worden teruggehaald. Het gat van 35 miljard van Rijkman Groenink bij de ABN-Amro, de gaten van de andere bankiers, moeten uit onze portemonnee gevuld. De één bezuinigt liever en ontwikkelingssamenwerking, cultuur en onderwijs, de ander liever wat meer op defensie, de één liefst wat minder op justitie, de ander liever wat minder op onderwijs en de zorg maar het motto van de verkiezingen voor de Tweede Kamer is: linksom of rechtsom, maar bezuinigd moet er worden. Zegt u als kiezer maar hoe!

De SP is de enige partij die deze neoliberale logica niet zonder meer accepteert. Maar het verlies van steun bij de gemeenteraadsverkiezingen en het  abrupte aftreden (en uittreden uit de politiek) van Agnes Kant de dag na de gemeenteraadsverkiezingen, dreigen de SP forse schade toe te brengen. Laten we duidelijk zijn: Agnes Kant was niet de oorzaak van het verlies. Dan moeten we eerder kijken naar de overgrote aandacht voor coalitiemogelijkheden, de onvoorwaardelijke steun voor de redding van de banken en het gebrek aan initiatief bij het organiseren van het verzet. Terwijl de kiezers wegliepen (en socialisten zelfs werden geroyeerd) keek de leiding van de SP of stug naar rechts, of was blind voor de mogelijkheden van verzet tegen de gevolgen van de crisis. Op geen enkel moment werd er actief propaganda gevoerd voor een socialistisch programma als alternatief op de kapitalistische crisis.

Marijnissen was iemand die werkende mensen aansprak, zelf als worstendraaier en lasser in een fabriek had gestaan. Kant was wetenschappelijk medewerker, zij stond onder voortdurende druk van de media. Stond Kant voor een onmogelijke taak, de Emile Roemer als nieuwe fractievoorzitter nog veel meer. De tijd tot aan de volgende verkiezingen (iets meer dan drie maanden) is extreem kort om een reputatie te vestigen. Het gevaar is dat bij de landelijke verkiezingen de SP met ongeveer 10 zetels of minder uit de bus komt. Dat zou voor de SP en voor de werkende mensen in Nederland een zware tegenslag zijn. De gewone werkende mensen, de arbeiders zijn dan politiek effectief monddood.

De PvdA heeft aan bijna alle bezuinigingen van de laatste jaren meegewerkt . Het tegengas tegen de oorlog in Afghanistan kwam niet voort uit overtuiging (eerder stemden ze in met verlenging van de missie) maar uit politiek lijfsbehoud. GroenLinks heeft zich ingezet voor het milieu, maar ook gepleit voor versoepeling van het ontslagrecht en verhoging van de AOW-leeftijd. Aan de gewone werkende mannen en vrouwen en aan jongeren hebben deze partijen vooral meer van hetzelfde te bieden.

De PVV probeert de arbeiders langs religieuze lijnen te verdelen en slaagt daar een heel eind in. Het gebrek aan verzet, organisatie en ideeën bij links, bij de vakbeweging en bij de SP, het feit dat PvdA en GroenLinks daarbij niets te bieden hebben, betekent een enorm vacuüm: waar moet je voor jouw belang naartoe? De PVV maakt daar handig gebruik van. Wilders mobiliseert de frustraties over het gebrek aan verzet, de frustraties van werkende mensen tegenover de elite die in deze crisis vooral zichzelf aan het redden is en gebruikt deze als politieke basis voor het wegbezuinigen van op wat de PVV “linkse hobby’s” noemt, de restanten van de welvaartsstaat. De PVV heeft de leiding van het verzet effectief gekaapt.

Uit de gemeenteraadsverkiezingen blijkt een enorme afkeer van de bestaande partijen. Honderdduizenden stemmen gingen naar lokale partijen (en rechtse partijen als TON en de PVV). Veel kiezers doen dat omdat ze zich door de grote partijen niet serieus genomen voelen. De SP kreeg in een aantal steden waar de partij voor het eerst meedeed, behoorlijk wat stemmen, maar dat was niet genoeg om het verlies in andere steden goed te maken.

Voor de SP breekt een beslissende periode aan. Het wordt een harde strijd. De SP heeft in de afgelopen periode veel tijd en energie besteed aan coalitiemogelijkheden. Een coalitie met partijen zoals de PvdA en GroenLinks is niet onze wens: deze partijen willen ook de rekening voor de crisis bij de gewone man en vrouw gaan leggen. Maar zo’n coalitie is ook onmogelijk vanwege de getalsverhoudingen. Kiest de SP voor het “met ons de scherpe kantjes eraf” verhaal en gaat ze mee in de logica van bezuinigen, dan trapt de SP in een gevaarlijke val. Het zal dan nog veel moeilijker worden om de rol van de partij van het verzet die de SP groot heeft gemaakt in 2005, 2006 en daarvoor, terug te krijgen.

Werkende mensen, werklozen en jongeren gericht opzoeken met een duidelijk socialistisch alternatief voor de bezuinigingen en de afbraak van de welvaartsstaat, biedt als enige perspectief. Na de verkiezingen is het aan de SP om zich op te werpen als de stem van het verzet. De kracht van de partij zal dan bij acties buiten de Tweede Kamer moeten blijken, want parlementair betekent de SP dan helaas te weinig om echt verschil te maken. Echter, als de SP het voortouw neemt in de protesten die ongetwijfeld zullen ontstaan onder bijvoorbeeld studenten en in de bedrijven, en aansluit bij de onvrede die leeft onder de gewone vakbondsleden, kan de partij wel degelijk een verschil maken. Want uiteindelijk zal het de massa-mobilisatie in actie van gewone werkenden, werklozen en jongeren zijn, die bezuinigingen kan tegenhouden en verbeteringen kan afdwingen.