Na 20 jaar van leugens, lege beloften en het verderzetten van het neoliberale beleid door eerst de dictatuur van Pinochet en nadien de centrum-linkse Concertacion (samenwerking van democratische partijen) regeringen, hebben de Chilenen hun geloof verloren in vooruitgang onder het bewind van de Concertacion.

Door Celso Calfullan, Socialisme Revolucionario (Chili)

De rechtse presidentskandidaat Sebastian Pinera haalde in de presidentsverkiezingen een overwinning. Dat kwam na twee decennia van hoop dat de beloften van de Concertacion in vooruitgang voor iedereen effectief zouden worden gerealiseerd en dat de levensstandaard van de bevolking erop zou vooruitgaan.

Het is tegen die achtergrond dat Pinera er in slaagde om 51,6% van de stemmen te halen, tegenover 48,3% voor de kandidaat van de Concertacion, Eduardo Frei. Daarbij moet worden opgemerkt dat slechts iets meer dan de helft van de kiesgerechtigden ook effectief deelnam aan de verkiezingen. Pinera kreeg dus de stem van minder dan 30% van de stemgerechtigde Chilenen. Hij haalde vooral veel stemmen onder een oudere laag van de bevolking. Pinera was goed voor 3,5 miljoen stemmen op 12 miljoen kiesgerechtigden.

Dit resultaat is een uitdrukking van de afwezigheid van een politiek alternatief op de rechterzijde dat in staat is om enthousiasme los te weken onder bredere lagen van de arbeiders. Zeker onder jongeren is er een groeiende vervreemding en ontgoocheling in het systeem, 75% van de jongeren weigerde om zich te laten registreren voor de verkiezingen. Een groot aantal mensen (meer dan 40%) onthield zich, stemde blanco of ongeldig, weigerde zich te registreren,… Dat grote aantal kan niet genegeerd worden bij een analyse van de verkiezingsresultaten. In die zin geven de verkiezingsresultaten geen volledig beeld van de politieke en sociale standpunten van de Chilenen op dit ogenblik.

De steun die Pinera kreeg was niet eens een derde van de traditionele steun voor de rechterzijde in Chili de afgelopen jaren. Het is dan ook niet correct om te spreken van een “draai naar rechts” in de Chileense samenleving. De overwinning van Pinera is geen ideologische overwinning voor de rechterzijde. Het is eerder een nederlaag voor het neoliberale beleid van de afgelopen 20 jaar door politieke krachten die zichzelf voordoen als “progressieven”.

Het populisme van Pinera

Pinera voerde campagne met slogans als “de verandering verderzetten” en “een regeringsprogramma voor verandering, toekomst en hoop”. Hij beloofde om 1 miljoen nieuwe jobs te creëren en dat met degelijke lonen. Het zal bijzonder moeilijk worden om die belofte waar te maken, zelfs kapitalistische economen voorzien in de komende periode eerder een toename van de werkloosheid of toch minstens het behoud van de actuele hoge werkloosheidsgraad. Andere beloften hadden betrekking op meer middelen voor ambtenaren, jongeren, gehandicapten,… Pinera stelde zelfs dat hij opkwam voor “respect en het stopzetten van het inbreuken op de rechten van de arbeiders” en “het versterken van de vakbonden en collectief overleg.”

Deze slogans gingen gepaard met heel wat gelijkaardige beloften. Het is duidelijk dat Pinera heel wat riskeert met dit soort beloften. Als hij de beloften niet waarmaakt, kan dit immers tot een explosieve reactie leiden. Een belangrijk verschil met de Concertacion is dan dat Pinera geen controle heeft over de vakbondsleiders zodat deze strijdbewegingen kunnen afremmen of zelfs tegenhouden. De Concertacion deed dit totnutoe wel.

Pinera speelde in zijn campagne in op het ongenoegen van bredere lagen van de bevolking tegenover het sociaal-economisch beleid. Dat beleid werd opgestart onder de dictatuur in de jaren 1970 maar gewoon verder gezet door de Concertacion. Er was daarbij sprake van privatiseringen, aanvallen op sociale en arbeidersrechten, aanvallen op de openbare diensten zoals gezondheidszorg en onderwijs, het opdrijven van de flexibiliteit op de werkvloer, de plundering van natuurlijke rijkdommen (zoals koper) en een concentratie van rijkdom bij een heel kleine minderheid waardoor de kloof tussen rijk en arm groter werd.

Dit verkiezingsresultaat geeft ook een uitdrukking aan het verzet tegen het anti-democratische politieke systeem dat vandaag de belangen van het patronaat dient zonder enige echte deelname van de arbeiders en armen.

Concertacion opent de weg voor de rechterzijde

De belangrijkste verantwoordelijkheid voor de overwinning van Pinera ligt bij de Concertacion. De leiders van de voormalige regeringspartijen hebben de afgelopen jaren steeds benadrukt dat er een “nieuwe rechterzijde” bestaat die wel “democratisch” is en waarmee “akkoorden” mogelijk zijn. Het soort akkoorden dat werd gesloten, had steeds betrekking op het versterken van de winsten van een kleine minderheid ten koste van de uitbuiting van de meerderheid van de bevolking. De leiders van de Concertacion gingen zelf deel uitmaken van de Chileense elite.

Tijdens de verkiezingscampagne probeerde de Concertacion erop te hameren dat Pinera net als vorige rechtse kandidaten (Lavin en Larrain) deel had uitgemaakt van de dictatuur. Maar zelf heeft de Concertacion het economisch beleid van de dictatuur verder gezet door de belangen van het patronaat voorop te stellen en de levensstandaard van de arbeiders verder onder druk te zetten.

De overwinning van rechts is niet toe te schrijven aan de arbeiders of de duizenden jongeren die in het verleden hun leven hebben gegeven in de strijd tegen de dictatuur. De verantwoordelijkheid ligt bij diegenen die hebben onderhandeld met de aanhangers van Pinochet en die de hoop op echte verandering die leefde onder miljoenen arbeiders en jongeren de kop hebben ingedrukt.

Pinera staat niet voor een klassiek extreem-rechts beleid. In zijn campagne gaf hij heel wat kritiek op de dictatuur. Maar tegelijk kreeg hij heel wat steun vanuit de meest donkere hoeken van het politieke toneel. Hij nam in zijn regering onder meer de UDI op, de Onafhankelijke Democratische Unie, een openlijke pro-Pinochetpartij. Deze partij levert de grootste parlementaire steun voor Pinera. Dat belooft weinig goeds voor de Chileense arbeiders.

Figuren als Alwin, Frei, Lagos, Bachelet en Escalona (allemaal huidige of voormalige leiders van de Concertacion) zullen nu ongetwijfeld met de rechterzijde onderhandelen om hun privileges te kunnen behouden. Zij zijn de voornaamste verantwoordelijken voor het resultaat bij deze verkiezingen.

De Concertacion is nu zelfs overgegaan tot het feliciteren van de rechterzijde met hun overwinning, ze heeft het zelfs over de democratische en volwassen aard van het Chileense kiessysteem. Verder roept de Concertacion op tot het “verenigen van alle Chilenen”. Er wordt gesproken over een regering van nationale eenheid en van de noodzaak om te werken met een consensuspolitiek. Deze retoriek was er voordien al, maar nu komt het dus van de zogenaamde “oppositie”.

Meer aanvallen op de arbeiders

Het aan de macht komen van een rechtse regering is geen goed nieuws voor de arbeiders. De nieuwe president is een ambitieuze miljardair (Pinera zou de derde rijkste inwoner van het land zijn met een persoonlijk fortuin van 1,2 miljard dollar). De rechtse regering van Jorge Allesandri en de dictatuur van Pinochet hebben duidelijk gemaakt welk beleid we van de rechterzijde kunnen verwachten. Eens aan de macht, stond rechts in Chili steeds voor brutale aanvallen.

Het zal voor de vakbondsleiders nu wel moeilijker worden om het excuus in te roepen dat mobilisatie niet kan omdat het de regering van de Concertacion zou ondermijnen. Dat argument heeft steeds geleid tot een passieve houding, wat het de rechterzijde makkelijker maakte om een overwinning te boeken. Dit standpunt kan nu niet meer worden aangehouden. Met een rechtse regering is er geen enkel excuus meer om de strijd voor onze rechten niet aan te gaan. We moeten opkomen voor alle rechten die we verloren onder de dictatuur en nadien onder de regering van de Concertacion.

De linkerzijde mag geen vertrouwen stellen in de Concertacion. Socialismo Revolucionario (het CWI in Chili) brengt de noodzaak van een nieuwe arbeiderspartij naar voor en komt op voor een socialistische samenleving, het enige antwoord op de fundamentele problemen waarmee de arbeiders en armen in Chili vandaag worden geconfronteerd.