De afgelopen maand (!) is de prijs voor een gemiddeld huis in dit land met 3% toegenomen. Een eensgezinswoning is voor de meeste starters geen optie buiten het noorden van het land, en voor alleenstaanden is zelfs een bescheiden appartement al te hoog gegrepen. Wie een eigen huis wil, kan maar beter over welgestelde ouders of een suikeroom beschikken…

Een gemiddeld huis kost nu 257.921 euro. Dat is een stijging van 7% in een jaar, veel meer dan de inflatie. Al zeker 10 jaar nemen de huizenprijzen hand over hand toe. Zoals we allemaal weten zijn de lonen niet even snel gestegen in dezelfde periode. Resultaat: steeds minder mensen kunnen een eigen woning betalen en de maandelijkse lasten nemen toe, vooral nu de hypotheekrente ook nog stijgt.

Mensen kunnen in Nederland alleen nog huizen kopen door zich steeds dieper in de schulden te steken. Was 10 jaar geleden 3,5 maal het bruto jaarsalaris de bovengrens van waar een hypotheek op kon worden verkregen, recent werd het maximum door de banken op 4,5 maal gesteld, omdat in de praktijk al 5 maal het jaarsalaris werd toegepast… Een eengezinswoning in Amsterdam is alleen te financieren met twee maal modaal inkomen (60.000 bruto per jaar), en een nieuwbouwappartement van 60 m2 en twee kamers in de Randstad kan makkelijk 150.000 euro of meer kosten: daarvoor is al een modaal salaris nodig, of je moet je onverantwoord diep in de schulden steken. Hoe moet je dat betalen als electricien, kassamedewerker, kantoorklerk of winkelbediende? Om nog maar te zwijgen van de vele freelancers, uitzendkrachten en kleine ondernemers met wisselende inkomsten, want die kunnen het wel schudden.

De hypotheekrenteaftrek (uniek in Europa) en de lage rente drukten de maandlasten enigszins, maar werkten ook de stijging van de huizenprijzen in de hand. De hypotheekrenteaftrek kost de overheid meer dan 10 miljard euro per jaar, waarvan het meeste (zo’n 70%) naar de rijkste Nederlanders gaat. Zij kopen immers geen huizen van 2 of 3 ton, maar van 2 of 3 miljoen, dus genieten ze in absolute bedragen een veel grotere aftrek. Zij vallen ook in het hoogste belastingtarief (nu 52%), wat hun belastingvoordeel nog groter maakt. Een transfer van arm naar rijk dus van miljarden. Deze waanzin moet stoppen!

De stijgende woningprijzen zorgen ervoor dat jongeren niet langer in staat zijn om zelf iets te kopen zonder de steun van hun ouders, want die moeten garant staan. En een huurwoning is met de ellenlange wachtlijsten vaak geen alternatief. De hoge huizenprijzen zorgen ook voor een groeiende schuldenlast bij gezinnen, wat weer leidt tot steeds meer niet-betaalde rekeningen waar incassobureaus dan weer garen bij spinnen.

Bij de hypotheekcrisis in de VS werd gezegd dat dit een typisch Amerikaans probleem was. Het klopt dat er een groter aantal “slechte leningen” waren in de VS, maar de prijsstijgingen waren er de afgelopen 10 jaar wel vergelijkbaar met die in Nederland. In landen als Spanje, Groot-Brittannië en Ierland namen de huizenprijzen ook heel sterk toe, soms zelfs nog meer dan in Nederland. Maar duidelijk is dat de Nederlandse huizen tot de duurste in heel Europa behoren, in ieder geval duurder dan in onze buurlanden.

Voor neoliberalen bestaat het gevaar uit een daling van de prijzen. Alan Greenspan stelde deze week nog: “Het gevaar van de woningzeepbel en het uiteenspatten daarvan, is dat we een ongekende voorraad onverkochte huizen hebben, vooral nieuwbouwhuizen. Dat drukt huizenprijzen flink naar beneden - een ernstig probleem. Als de huizenprijzen dalen, kunnen de consumentenuitgaven teruglopen. We zien nu al wat verzwakking in de Amerikaanse economie, maar het is te vroeg om definitief te zeggen of er een recessie aankomt in de VS.”

De enige manier om de prijzen te laten dalen, en woningen betaalbaar te maken en te houden, is door een massaal programma van sociale woningbouw. Betaalbare en goede sociale woningen zouden ook de rest van de huisvestingsmarkt onder druk zetten. Dit zou onder andere betaald kunnen worden door de 231 miljard euro (=bijvoorbeeld 1 miljoen woningen van 231.000 euro) die de verzelfstandigde woningcorporaties over de rug van de huurders hebben opgepot aan te spreken. Wouter Bos durft die zak met goud niet aan te pakken, het zijn immers zijn eigen PvdA-vrienden die de deze corporaties als directeuren controleren. 

Woningcorporaties horen weer bestierd te worden door haar leden, al dan niet met overheidssteun. Zij moeten hun sociale rol waarmaken, en niet op de stoel van de aandeelhouder of directeur gaan zitten. Een eerste levensbehoefte als woningbouw moet je niet aan de vrije markt over laten. Het geld zou kunnen worden gebruikt om onder andere gesubsidieerde betaalbare koopwoningen te bouwen (met anti-speculatiebeding). Maar vooral zou het gebruikt kunnen worden om het tekort aan betaalbare huurwoningen op te lossen, wat een gunstig effect zou hebben op de prijzen van koopwoningen. Want naast vele andere redenen zijn koopwoningen in Nederland juist zo duur doordat er te weinig geschikte huurwoningen zijn, en de huren ook enorm zijn gestegen. Dat joeg veel mensen richting de kopersmarkt.

Het neoliberalisme vandaag zorgt ervoor dat een hele generatie jongeren niet alleen langer financieel afhankelijk blijft van de ouders, maar ook niet het perspectief heeft om ooit even ver te raken als hun ouders. Het is een systeem dat ons geen toekomst te bieden heeft, dus het is tijd voor een ander systeem: tijd voor een socialistisch alternatief voor de chaos van de vrije markt!