De film District 9 is een science fiction actiethriller van Neill Blomkamp. Een ruimteschip met aliens moet een noodlanding maken in Johannesburg, Zuid-Afrika, waarop de aliens in de ellende terecht komen. De film is voor Blomkamp een metafoor voor zowel de apartheid in Zuid-Afrika als meer expliciet de huidige migratiepolitiek waarbij de vluchtelingen “illegale aliens” zijn.

Recensie door George Martin Fell Brown

In de plaats van de ruimtewezens enige hulp aan te bieden, brengt de Zuid-Afrikaanse regering hen onder in een armzalige en overbevolkte sloppenwijk van Johannesburg. De wijk staat gekend als “district 9”. De sloppenwijk wordt gecontroleerd door private huurlingen die werken voor het fictieve bedrijf Multi-National United (MNU). Dat bedrijf geeft niet om het welzijn van de ruimtewezens, er wordt enkel geprobeerd om hen in leven te houden tegen een zo goedkoop mogelijke prijs. Een groep Nigeriaanse gangsters wordt toegelaten om een illegale verspreiding van voedsel op te zetten. De afkeer tegen de ruimtewezens wordt versterkt door de regering en de media en de hysterie gaat zo ver dat de wezens moeten verhuizen naar District 10, een nieuw kamp op 240 kilometer van Johannesburg.

De film zet het vaak terugkerende thema van een “buitenaardse invasie” op zijn kop. De insectoide ruimtewezens worden afschrikwekkend voorgesteld met weinig appetijtelijke eetgewoonten. Maar uiteindelijk blijken zij wel de meest sympathieke wezens te zijn, de nette managers en private soldaten zijn namelijk de echte monsters.

Het hoofdpersonage is een veldwerker van de MNU, Wikus van der Merwe. Hij moet de wezens laten weten dat ze uit hun huizen worden gezet. Hij voert zijn job uit vanuit een naïef geloof in de wet en de gevestigde orde, een geloof dat botst met de onrechtvaardigheid rond hem. Hij protesteert regelmatig tegen excessief geweld van de huurlingen, maar als de ruimtewezens weigeren te verhuizen laat hij de huurlingen hun werk doen. Doorheen de film wordt het hoofdpersonage steeds sympathieker, onder meer door het feit dat hij deels wordt blootgesteld aan mutatie waardoor hij zich moet schuilhouden in het kamp.

Een groot deel van het verhaal is gebaseerd op de Zuid-Afrikaanse apartheid waarbij District 9 een Bantustan vormt. De gedwongen verhuis van District 9 naar District 10 is direct gebaseerd op de gedwongen uitwijzing van 60.000 zwarten uit het echt bestaande District 6 in Kaapstad. Die wijk werd in 1966 uitgeroepen tot een puur blank gebied.

Naast de verwijzingen naar de apartheid wordt ook verwezen naar de actuele discussie over migratie. Er zijn bijvoorbeeld gelijkenissen tussen MNU en het bedrijf Wackenhut Corporation, een Amerikaans veiligheidsbedrijf dat private gevangenissen bezit in de VS, Zuid-Afrika en Australië. Dit bedrijf werd in 2003 opgekocht door Group 4 Falck (nu Groep 4 Securicor).

Wackenhut was berucht voor haar Australische afdeling, de Australasian Correction Management (ACM), dat zes vluchtelingencentra bezat tussen 1998 en 2003. ACM gebruikte racistische huurlingen om de veiligheid te organiseren, bespaarde op de hulpverlening en de winsten werden opgedreven door voedsel aan woekerprijzen te verkopen. Zo werd een Mars-reep voor 4 dollar het stuk verkocht!

In Australië kwamen alle vluchtelingen vanaf 1992 verplicht terecht in gevangenissen. Ze hadden vanaf 1993 ook geen toegang meer tot juridische begeleiding. De kampen bevonden zich op geïsoleerde plaatsen, zogezegd om de Australiërs te beschermen tegen exotische ziektes. In realiteit was het doel om het de vluchtelingen moeilijker te maken om zich te verzetten. Al deze elementen komen ook terug in de film. Amerikaanse kijkers zullen ook gelijkenissen zien met de "veiligheidsmuur" aan de Mexicaanse grens.

De film gaat in tegen xenofobie en anti-migranten hysterie. Er wordt ook ingegaan op de rol en de hypocrisie van diegenen die een dergelijke politiek mogelijk maken en er winst uit slaan. In tegenstelling tot films als pakweg deze van Ken Loach wordt niet gedetailleerd ingegaan op de oorzaken van de slechte behandeling van vluchtelingen. Er wordt bijvoorbeeld niet echt ingegaan op de verdeel-en-heerstactieken van de kapitalisten die illegale zwartwerkers gebruiken om de algemene arbeids- en looncondities aan te pakken.

Op het einde van de film is er een vage hoop dat het ooit beter zal zijn, maar er wordt niet echt een idee gegeven van hoe dat bereikt zou kunnen worden. De film gaat niet verder dan de mutatie van Van der Merwe waardoor die het lot van de aliens zelf ondergaat en hen overtuigt van het feit dat hun behandeling door MNU moreel verkeerd is. Hij roept op tot verzet en gebruikt daarbij de mogelijkheden die hij verwierf door zijn mutatie om een grote robot te controleren.

Een morele oproep zal hoogstens leiden tot beperkte verandering en zal slechts enige impact hebben indien het een aanvulling is op massa-actie door de arbeiders. Mutanten die robots laten afvuren, is niet direct een efficiënte methode om sociale verandering te bereiken. De verdeel-en-heerspolitiek kan het beste doorkruist worden door massale acties van de arbeidersklasse. Dat is hoe een einde werd gemaakt aan de apartheid en hoe de mishandeling van asielzoekers kan worden gestopt.

Blomkamp stelde dat hij vooral heeft geprobeerd om een science fiction film te maken over Johannesburg en dat het sociale element er pas nadien bijkwam. In die zin is het niet verwonderlijk dat hij geen diepgaande kijk biedt op de migratiepolitiek. Het is een strakke film met goede acteurs en spannende actiescènes. Het is ongetwijfeld de beste politieke film ooit met mutanten en robots.