De voedselcrisis maakt het economische en politieke failliet van het neoliberalisme van de afgelopen dertig jaar duidelijk. De voedselprijzen in de ontwikkelde landen stijgen. Zelfs in een land dat veel voedsel produceert zoals Nederland zijn groenten de afgelopen weken stukken duurder geworden. In minder ontwikkelde landen kunnen de armen het eten gewoon niet meer betalen.

Er waren al voedseloproeren in Egypte en de Filippijnen bijvoorbeeld. De prijzen voor rijst zijn met 74 procent gestegen tussen maart 2007 en maart 2008, die van soja in dezelfde periode met 87 procent en die van tarwe met 130 procent. Voor naar schatting 100 miljoen mensen is het voedsel zo duur geworden dat zij terugvallen in diepe armoede. Vruchtbare landbouwgrond blijft braak liggen omdat er geen ‘markt’ is voor de producten. Kleine boeren in de derde wereld zijn kapot gemaakt door bijvoorbeeld de export van goedkope kippenpoten van de EU naar Afrika. Arme boeren hebben geen geld voor kunstmest of brandstof voor hun tractoren. Japan mag zijn rijstvoorraden van de WTO (Wereld Handels Organisatie) niet op de wereldmarkt verkopen, omdat er sprake zou zijn van “dumping”. Voor een groot deel is de voedselcrisis een gevolg van de economische crisis van het kapitalisme: omdat er op de beurs weinig tot niks meer te verdienen valt, richten speculanten zich als roofdieren op grondstoffen, vooral olie en voedsel.

De aarde is gemakkelijk in staat om genoeg voedsel te produceren. Alleen al het weer in gebruik nemen van de landbouwgronden in Rusland en de Oekraïne, die na de val van de Sovjet-Unie en de ontbinding van de Kolchozen in onbruik zijn geraakt, zou een enorme hoeveelheid graan kunnen opleveren. Het feit dat de wereld meer dan genoeg voedsel kan produceren en dat velen toch honger leiden door winsthonger en speculatie, toont aan dat het economische systeem van het kapitalisme niet produceert wat het moet produceren.

Het idee dat de vrije markt voor alles zorgt, komt onder druk te staan. Onder druk van groeiende strijd, vooral tegen hoge prijzen voor voedsel en brandstof in derde wereld landen, grijpen steeds meer regeringen in op markten. De staat treedt meer op en schermt de grenzen af. Ook nu zijn er nog liberale idioten die zweren bij vrijhandel, afschaffen van subsidies en handelsbeperkingen, vooral in een land als Nederland, waar de elite nog sterk hecht aan het neoliberale geloof uit het verleden. Nederland heeft als voedselproducerend land trouwens baat bij hoge voedselprijzen…Niet wij natuurlijk, die het moeten kopen, maar de multinationals en bedrijven die voedsel exporteren.

Wij moeten opkomen voor iedere verbetering op de korte termijn die voedsel goedkoop en voor de armen beschikbaar maakt, maar we moeten ook wijzen op de beperkingen van marktinterventies en protectionisme. Prijscontroles zonder controle over de productie en de distributie leidt tot lege rekken in de supermarkten en tot tekorten. Hogere belastingen op multinationals kunnen leiden tot een vlucht van kapitaal en productie.

Exportbeperkingen zonder voldoende compensatie kunnen lokale boeren opzetten tegen de lokale bevolking en de regering. Het is onmogelijk om armen en arbeiders aan de ene kant en kapitaalbezitters aan de andere kant tevreden te houden. Een derde weg waarin de belangen van arbeid en kapitaal worden verenigd, is een illusie.

Massale protesten kunnen regeringen en bedrijven tijdelijk verplichten meer te investeren in voedselvoorziening, zorg en onderwijs, klimaatvriendelijke productie, lonen die de kosten van het leven volgen en dus meer van de winsten af te staan voor andere doelen en voor arbeiders. Voor echte veranderingen zullen we echter het winstsysteem moeten aanpakken.

De voedselcrisis is niet op te lossen met wat doekjes voor het bloeden. Het probleem heeft een wereldwijde aanpak nodig waarbij alles wat te maken heeft met voedselproductie, planning en distributie in handen komt van de gemeenschap. De arbeidersklasse kan dat wereldwijd alleen afdwingen door zich te organiseren, door op te komen voor politieke en vakbondsrechten en het opbouwen van politieke partijen waarmee ze hun belangen kunnen verdedigen.

Ook de banken en het hele financiële systeem spelen een grote rol in deze crisis. De banken en verzekeringsmaatschappijen nationaliseren en hun winsten gebruiken voor de samenleving zou een enorme impuls kunnen geven aan klimaatvriendelijke productie, voedselproductie en planning in het algemeen. Vanwege de kredietcrisis zijn in het buitenland sommige banken al genationaliseerd! Het voortbestaan van banken is met miljardeninjecties belastinggeld gegarandeerd! De samenleving laten opdraaien voor de gevolgen van fout gelopen speculaties maar niets doen aan de gevolgen van de grondstoffen- en de voedselcrisis, is onaanvaardbaar.

Arbeiders en armen wereldwijd krijgen niets of bitter weinig. Toch zijn zij het die de rijkdom produceren. Als grote banken ‘gered’ kunnen worden met publiek geld in het belang van de grote kapitalen, waarom dan geen nationalisaties om iedereen van voldoende en gevarieerd voedsel te voorzien? Waarom dan geen nationalisaties om banen en inkomens te verzekeren en openbare voorzieningen te handhaven zoals zorg en onderwijs?

Deze ideeën zijn niet nieuw. De ervaring van de arbeidersbeweging maakt duidelijk dat een programma van nationalisaties alleen kan leiden tot oplossingen wanneer er tegelijkertijd een democratisch systeem van arbeiderscontrole en beheer georganiseerd wordt. Corrupte regeringen en rijke elites mogen er niet met de opbrengst vandoor gaan! Om voldoende efficiëntie en planning te kunnen garanderen is een brede inbreng noodzakelijk, nationaal en internationaal.

Prijsstijgingen en voedseltekorten kunnen aanzetten tot grote revolutionaire bewegingen waarbij bij gebrek aan oplossingen binnen het kapitalisme, over de grenzen van dat systeem wordt gekeken. Zo’n periode is opnieuw aangebroken. Linkse regeringen in de jaren ’70 en vandaag in Latijns-Amerika laten ons zien wat er mogelijk is als zelfs maar een fractie van de rijkdom wordt gebruikt voor het gemeenschappelijk belang. Maar dit is nooit voldoende geweest om armoede en ellende uit de wereld te helpen.

De productiemiddelen moeten in handen komen van democratische arbeidersregeringen die rijkdom, techniek en natuur op een verantwoorde manier kunnen inzetten in het belang van de samenleving.

Neem een abonnement voor maar 15 euro!